کتاب جهانِ زردشتی یکی از بهترین نمونه‌ها برای مشاهدۀ چرخشِ پارادایمی در مطالعاتِ ایرانی است. این کتاب تلاش می‌کند شکافِ سنتی میان رویکردهای بیرونی و تجربه‌های زیستۀ اهالی را ترمیم کند. حدود نیمی از نویسندگان این مجموعه از زردشتیان هندی (پارسیان) و زردشتیان یا غیرزردشتیانِ ایرانی و نیمی دیگر از نویسندگان غربی تشکیل شده است. البته آنچه کوشندگانِ این اثر هدف اصلی دانسته‌اند، یعنی فراتر رفتن از بازنمایی‌های «تقلیل‌گرایانه» و «کلاسیک» و ارائۀ تصویری «متکثر» از جهانِ زرتشتی در وزنِ کیفیِ این مجموعه هویدا نیست. چه، جدا از سه سرپرستِ اصلی اثر (که صرفا یکی از آنان-پروفسور جِنی رُز از اصالتِ مادریِ پارسی برخوردار است)، با نگاهی به فصلها هم مشاهده می‌کنیم که بخشهایی که می‌توان آن را بیشتر «علمی» (مطالعاتِ کلاسیک تاریخی) دانست، بسیار بیشتر در اختیارِ پژوهشگران غربی قرار گرفته، و بخش‌های کمتر علمی (دربارۀ فرهنگ عامیانه و چالشهای معاصر) دربارۀ ادبیات و هنر و زندگیِ زردشتیان در هند، ایران و دیاسپورای غربی است که به قلمِ نویسندگانی غیرغربی سامان یافته است. این سخن نه به عنوان انتقاد، بلکه صرفا به عنوانِ ارزیابی آنچه خودِ طراحانِ کتاب در مقدمه هدفگذاری کرده‌اند، مطرح می‌شود و نه نشانگرِ خطا و اشتباهی از سوی آنان. این وضعیت نشانگر اوضاعِ موجودِ جهانِ آکادمیک است که همچنان این شکاف -فارغ از اینکه اساسا دارای اهمیت باشد یا نه – در آن پررنگ نمی‌نماید.

بخشِ تحولاتِ تاریخی (بخش دوم) دارای شانزده فصل بسیار سودمند دربارۀ تاریخ دین از زمانِ برآمدنش در دورۀ پیشاتاریخی تا دورۀ اسلامی، منابع و اسناد و آبشخورهای ادبیِ زردشتی، و موادِ تاریخی است که برای علاقه‌مندانِ تاریخ و فیلولوژی زردشتی حاوی تازه‌ترین به‌روزرسانی در این باره است. با این حال اساسا ویژگی اصلی کتاب در سه بخش دیگر نهفته است.

کتاب (در بخشِ یکم) به طرزی جالب، به جای آغاز شدن با تاریخِ واقعگرایانه، در سیزده فصل به بررسیِ نحوۀ درک و بازنماییِ این دین توسط «دیگران» از یونان باستان و متون یهودی تا منابع چینی و اسلامی می‌پردازد (آنچه تاریخِ بازنمایی‌ها representations- خوانده می‌شود). درواقع کتاب به جای اینکه با این پرسش آغاز کند که دین زردشتی چیست، با این پرسش می‌آغازد که گروههای مختلف در زمانهای گوناگون دربارۀ این دین چه تصوراتی می‌داشتند؟

کتاب، در بخش‌های سوم و چهارم با عنوان‌های واقعیاتِ زنده (تجربیاتِ زیسته) و چالشهای معاصر، به مسائلی حساس چون بحران‌های جمعیتی، تغییر نقش‌های جنسیتی، تاثیراتِ فضای دیجیتال بر مناسکِ دینی و مشکلاتِ کهانت (دین‌مردان و دین‌زنان) زردشتی در جوامع داخلی و دیاسپورا می‌پردازد.

بخش پنجم و پایانی شامل معرفی و مصاحبه با چهره‌های مبتکر و آفرینشگر در عرصه‌های گوناگون در جوامعِ زردشتی امروزی در سراسر جهان است.
در مجموع، این اثر به دلیل رویکرد بین‌رشته‌ای، بهره‌گیری از طیفی گسترده از شواهد باستان‌شناختی، متنی و شفاهی و در نظرگرفتنِ نیازها و علاقه‌های هر دو گروهِ مخاطبِ کاملا عمومی و مخاطبِ نیمه‌عمومی-نیمه‌تخصصی، ممتازترین اثری است که تاکنون دربارۀ «دین زردشتی» منتشر می‌شود و از این نظر فراتر است از آثاری که پیشتر از همین متخصصان دیده بودیم (فروغِ زردشتی – Zoroastrian Flame و مقدمه‌ای بر دین زردشتی – Zoroastrianism: An Introduction).

با این وجود، دستکم از نظر نگارندۀ این سطور، اثر عاری از کمبودهای کمی و کیفی نیست. برای نمونه، سهمِ شهادتنامه‌های سریانی (اعمالِ شهیدانِ ایران) در این اثر که در ۵۶۹ صفحه تنظیم شده، تنها و تنها یک صفحه است، که بسی مایه افسوس و خسران است. اگرچه هنوز اثری جامع و سامانمند دربارۀ دین زرتشتی در این پیکرۀ بسیار بزرگ متنی منتشر نشده، اما می‌شد از چهره‌هایی چون کریستل ژولیَن، ریچارد پین و یا جول واکر بهره برد.

از نظر کیفی نیز، به نظر میرسد نویسندگان عامدانه از زیاده‌روی در ارجاعات علمی پرهیز کرده‌اند تا باعث گنگی و پیچیدگیِ موضوع برای مخاطبان نشود. با اینحال کم نیست مواردی که در آن خودِ بدنۀ نوشتار و محتوای بحث (برای نمونه مقالاتِ خودِ پروفسور دیونگ) به‌اندازۀ کافی پیچیده است که به ندرت کسی آن را کامل دریافت کند. و نیز این تذکر همیشگی و تکراری و ملال‌آور که برای مهم جلوه‌دادنِ دورۀ اشکانی لازم نیست بر خلافِ واقعیت آن را درازترین دورۀ فرمانروایی بر ایران بدانیم. شاهان اشکانی در یک سدۀ نخستِ شهریاری‌شان بر همۀ «ایران» فرمان نمی‌راندند و به مرور در چند مرحله به این جایگاه ارتقاء یافتند.

در پایان فهرستی از نویسندگان این اثر پیوست می‌شود: